मुख्य कुरा
- तिहारको दोस्रो दिन आज देशभर कुकुर तिहार र नरक चतुर्दशी मनाइँदैछ।
- बिहान कुकुरलाई टीका, माला लगाई मीठा परिकार खुवाउने परम्परा छ।
- कुकुरलाई यमराजको दूत तथा यमलोकको द्वारपालका रूपमा पूजा गरिन्छ।
- नरक चतुर्दशीका दिन सूर्योदयअघि तिलको तेल लगाएर ‘तैलाभ्यङ्ग स्नान’ गर्ने चलन छ।
- साँझ दीप प्रज्वलन गर्दै लक्ष्मीको स्वागत तथा पूजा आराधना गरिन्छ।
झापा, २२ कात्तिक । यमपञ्चक अर्थात् तिहारको दोस्रो दिन आज देशभर कुकुर तिहार र नरक चतुर्दशी विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिअनुसार मनाइँदैछ। बिहान कुकुरको पूजा गरी मीठा परिकार खुवाउने र साँझ धनधान्य तथा समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजा आराधना गर्ने परम्परा छ।
तिहारको यस दिन बिहानै स्नान गरी कुकुरलाई टीका र माला लगाइदिने तथा मीठा खानेकुरा खुवाउने गरिन्छ। इमानदारी, आज्ञाकारिता र सुरक्षाको प्रतीक मानिने कुकुरलाई धार्मिक मान्यताअनुसार यमराजको दूत तथा यमलोकको द्वारपालका रूपमा समेत पूजा गरिन्छ। कुकुरको पूजा गर्नाले मृत्युपछि यमलोकको यात्रा सहज हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
पौराणिक मान्यताअनुसार द्वापर युगको अन्त्यमा पाण्डवहरू स्वर्ग जाने क्रममा धर्मराज युधिष्ठिरलाई एउटा कुकुरले स्वर्गको ढोकासम्म साथ दिएको थियो। ऋग्वेदमा पनि कुकुरकी आमा सरमाले स्वर्गका राजा इन्द्रलाई हराएको वस्तु खोज्न सहयोग गरेको प्रसङ्ग उल्लेख छ। कुकुरलाई भगवान् भैरवको वाहनका रूपमा समेत लिने गरिन्छ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वसँगै कुकुरको व्यावहारिक उपयोगिता पनि उत्तिकै रहेको छ। अपराध अनुसन्धान, सुरक्षा व्यवस्थापन तथा प्राकृतिक विपत्तिका बेला उद्धार कार्यमा समेत कुकुरले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्।
आजकै दिनलाई नरक चतुर्दशीका रूपमा पनि मनाइन्छ। यस अवसरमा सूर्योदयअघि शरीरमा तिलको तेल, सुगन्धित द्रव्य तथा चन्दन लगाएर स्नान गर्ने परम्परा छ। यस विधिलाई ‘तैलाभ्यङ्ग स्नान’ भनिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार तिलमा लक्ष्मी र जलमा गङ्गाको बास हुने भएकाले यसरी स्नान गर्दा पापबाट मुक्ति मिल्ने तथा नरकको यातना भोग्नु नपर्ने मान्यता छ।
नरक चतुर्दशीका अवसरमा स्नान गर्नुअघि अपामार्ग वनस्पतिको पात पानीमा डुबाएर शिरमा घुमाउँदै मन्त्र उच्चारण गर्ने चलन छ। स्नानपछि दक्षिणतर्फ फर्केर यमराजका १४ नाम स्मरण गर्दै तिलमिश्रित जलले तर्पण दिने धार्मिक विधान रहेको छ।
यस दिन मासको पातको साग खाने, दीपदान गर्ने तथा आलसको बोट बालेर आगो ताप्ने परम्परा पनि छ। साँझ घरआँगन सफा गरी दीप प्रज्वलन गर्दै लक्ष्मीको स्वागत तथा पूजा आराधना गरिन्छ।
कुकुर तिहारले धार्मिक आस्थासँगै मानिस र जनावरबीचको आत्मीयता, सहअस्तित्व, माया र सम्मानको सन्देश दिने गरेको छ।
कुकुर तिहारले धार्मिक आस्थासँगै मानिस र जनावरबीचको आत्मीयता, सहअस्तित्व, माया र सम्मानको सन्देश दिने गरेको छ।






प्रतिक्रिया