मुख्य कुरा
- प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ‘बालेन’ मंसिर ६ र ७ गते भारतको औपचारिक भ्रमणमा जाने भएका छन्।
- भ्रमण भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा हुने हो।
- विगतका प्रधानमन्त्रीहरूको तीन–चार दिने भ्रमणसँग तुलना गर्दा यो भ्रमण दुई दिनमै सीमित छ।
- भ्रमणका क्रममा मोदीसँग करिब ३० मिनेट एक्लाएक्लै वार्ता हुने कार्यक्रम छ।
- परराष्ट्र मन्त्रालयले शुक्रबार पत्रकार सम्मेलनमार्फत कार्यक्रम सार्वजनिक गर्ने जनाएको छ।
काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ‘बालेन’ आगामी मंसिर ६ र ७ गते भारतको औपचारिक भ्रमणमा जाने भएका छन् । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा हुन लागेको यो भ्रमण विगतका नेपाली प्रधानमन्त्रीहरूको भारत भ्रमणसँग तुलना गर्दा समयावधिका हिसाबले निकै छोटो देखिएको छ ।
यसअघि भारतको राजकीय भ्रमणमा गएका प्रधानमन्त्रीहरूले तीनदेखि चार दिनसम्म विभिन्न राजनीतिक, कूटनीतिक तथा अन्य कार्यक्रमहरूमा सहभागिता जनाएका थिए । तर, प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमण भने दुई दिनमै सीमित हुने देखिएको छ । भ्रमणको विस्तृत कार्यतालिका भने नेपाल सरकार र भारतीय पक्षले सार्वजनिक गर्न बाँकी नै छ ।
भ्रमणका क्रममा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग करिब ३० मिनेट एक्लाएक्लै वार्ता हुने कार्यक्रम रहेको छ ।
परराष्ट्र मन्त्रालयले शुक्रबार पत्रकार सम्मेलनमार्फत भ्रमणको औपचारिक कार्यक्रम सार्वजनिक गर्ने जनाएको छ । यद्यपि, प्रधानमन्त्री शाहको भारत प्रस्थान र स्वदेश फिर्तीको समय निश्चित भइसकेकाले उनको भ्रमण छोटो हुने स्पष्ट छ । भ्रमणका क्रममा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग करिब ३० मिनेट एक्लाएक्लै वार्ता हुने कार्यक्रम रहेको छ ।
बालेनअघि प्रधानमन्त्रीको हैसियतमा भारत भ्रमण गर्ने नेपाली नेता पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ थिए । उनले २०८० जेठ १७ देखि २० गतेसम्म चारदिने राजकीय भ्रमण गरेका थिए ।
प्रचण्डको चारदिने भारत भ्रमण
पहिलो दिन : जेठ १७ गते
प्रधानमन्त्री प्रचण्ड नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै काठमाडौँबाट नयाँ दिल्ली प्रस्थान गरेका थिए । भारत पुगेपछि उनले त्यहाँका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभाल र विदेश सचिव विनय मोहन क्वात्रासँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गरे । सोही दिन नेपाली दूतावासले आयोजना गरेको रात्रिभोजमा सहभागी हुनुका साथै भारतमा रहेका नेपाली समुदायसँग पनि अन्तरक्रिया गरेका थिए ।
दोस्रो दिन : जेठ १८ गते
भ्रमणको दोस्रो दिन प्रचण्डले राजघाटस्थित महात्मा गान्धीको समाधिमा पुष्पगुच्छा अर्पण गरेका थिए । त्यसपछि हैदराबाद हाउसमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग व्यक्तिगत तथा प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय द्विपक्षीय वार्ता भयो ।
वार्तापछि दुई देशबीच विभिन्न सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गरियो । संयुक्त पत्रकार सम्मेलन र मोदीले आयोजना गरेको दिवाभोजमा सहभागी भएपछि उनले भारतीय राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मु र उपराष्ट्रपति जगदीप धनखडसँग शिष्टाचार भेट गरेका थिए ।
तेस्रो दिन : जेठ १९ गते
नयाँ दिल्लीमा आयोजित नेपाल–भारत व्यापार शिखर सम्मेलनलाई सम्बोधन गरेपछि प्रचण्ड मध्य प्रदेशको उज्जैन र इन्दौर पुगेका थिए । उज्जैनस्थित महाकालेश्वर मन्दिरमा पूजाअर्चना गरेका उनले इन्दौरको फोहोर व्यवस्थापन केन्द्रको अवलोकन गर्नुका साथै मध्य प्रदेशका मुख्यमन्त्री शिवराज सिंह चौहानसँग भेटवार्ता गरेका थिए ।
चौथो दिन : जेठ २० गते
भारत भ्रमणको अन्तिम दिन प्रचण्डले इन्दौरस्थित विशेष आर्थिक क्षेत्रभित्र रहेका टीसीएस र इन्फोसिसका क्याम्पसहरूको अवलोकन गरेका थिए । त्यसपछि नयाँ दिल्ली फर्किएका उनी सोही दिन काठमाडौँका लागि प्रस्थान गरेका थिए ।
देउवाको तीनदिने भारत भ्रमण
प्रचण्डभन्दा अगाडि प्रधानमन्त्रीका रूपमा शेरबहादुर देउवाले २०७८ चैत १८ देखि २० गतेसम्म भारतको राजकीय भ्रमण गरेका थिए । उनको भ्रमण तीन दिनको थियो ।
पहिलो दिन : चैत १८ गते
देउवा दिउँसो २ः५० बजे नयाँ दिल्लीस्थित इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण गरेका थिए । त्यसपछि साँझ ६ः३० बजे होटल आईटीसी मौर्यमा भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस. जयशंकरले उनीसँग शिष्टाचार भेट गरेका थिए ।
दोस्रो दिन : चैत १९ गते
भ्रमणको दोस्रो दिन बिहान देउवाले राजघाट पुगेर महात्मा गान्धीको समाधिस्थलमा पुष्पगुच्छा अर्पण गरे । त्यसपछि बिहान ११ः१० बजे हैदराबाद हाउसमा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग द्विपक्षीय छलफल भएको थियो ।
छलफलपछि दुवै देशका प्रतिनिधिले विभिन्न सम्झौतापत्र आदानप्रदान गरेका थिए । यसै क्रममा जयनगर–कुर्था रेल सेवा र नेपालमा भारतीय रूपे कार्डको प्रयोगसम्बन्धी कार्यक्रम संयुक्त रूपमा शुभारम्भ गरिएको थियो । त्यसपछि संयुक्त प्रेस वक्तव्य जारी गरिएको थियो ।
सोही दिन अपराह्न देउवाले भारतीय उपराष्ट्रपति एम. वेंकैया नायडूसँग उनको निवासमा शिष्टाचार भेटवार्ता गरेका थिए ।
तेस्रो दिन : चैत २० गते
भ्रमणको अन्तिम दिन देउवा उत्तर प्रदेशको धार्मिक सहर वाराणसी पुगेका थिए । त्यहाँ उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले उनको स्वागत गरेका थिए ।
वाराणसीमा देउवाले काशी विश्वनाथ र पशुपतिनाथ मन्दिरमा पूजाअर्चना गर्नुका साथै ललिताघाटस्थित वृद्धाश्रमको अवलोकन गरेका थिए । त्यसपछि अपराह्न ४ बजे वाराणसीबाट नयाँ दिल्ली फर्किएका उनी ४ः१५ बजे काठमाडौँका लागि प्रस्थान गरेका थिए ।
ओलीको भारत भ्रमणमा पनि थिए तीन दिनका कार्यक्रम
देउवाभन्दा अगाडि २०७४ चैत २३ देखि २५ गतेसम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भारतको राजकीय भ्रमण गरेका थिए । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा ओली पत्नी राधिका शाक्यसहित भारत गएका थिए । उनको भ्रमण दिल्लीसँगै उत्तराखण्डको पन्तनगरसम्म विस्तार भएको थियो ।
पहिलो दिन : चैत २३ गते
ओली बिहान १०ः४५ बजे नयाँ दिल्लीस्थित इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको टर्मिनल–३ मा अवतरण गरेका थिए । उनलाई भारतीय गृहमन्त्री राजनाथ सिंहले स्वागत गरेका थिए ।
दिउँसो होटल ताज डिप्लोम्याटिक इन्क्लेभमा नेपाल र भारतका उद्योगी तथा व्यवसायीहरूसँग आयोजित अन्तरक्रिया र दिवाभोजमा उनी सहभागी भए ।
साँझ नेपाली राजदूतावासले आयोजना गरेको कार्यक्रममा भारतमा रहेका नेपाली समुदायसँग भेटघाट तथा अन्तरक्रिया गरे । त्यसपछि साँझ ६ः३० बजे भारतीय प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवासमा मोदीसँग एक्लाएक्लै भेटवार्ता भयो । दिनको अन्त्यमा नेपाली दूतावासले आयोजना गरेको रात्रिभोजमा ओली सहभागी भएका थिए ।
दोस्रो दिन : चैत २४ गते
भ्रमणको दोस्रो दिन बिहान राष्ट्रपति भवनमा ओलीलाई भारतीय सेनाले गार्ड अफ अनर प्रदान गरेको थियो । त्यसपछि भारतीय राष्ट्रपति रामनाथ कोविन्दसँग भेटवार्ता भयो । बिहान १०ः१५ बजे भारतीय विदेशमन्त्री सुष्मा स्वराजले पनि ओलीसँग शिष्टाचार भेट गरेकी थिइन् ।
त्यसपछि उनले राजघाटस्थित महात्मा गान्धीको समाधिस्थलमा पुष्पगुच्छा अर्पण गरे । बिहान ११ः३० बजे हैदराबाद हाउसमा दुवै देशका प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा औपचारिक द्विपक्षीय वार्ता सम्पन्न भयो ।
वार्तापछि वीरगन्जस्थित एकीकृत जाँच चौकीको रिमोटमार्फत संयुक्त उद्घाटन गरिएको थियो । साथै रक्सौल–काठमाडौँ रेलमार्ग र जलमार्ग विकाससम्बन्धी संयुक्त वक्तव्य पनि जारी गरिएको थियो ।
दिउँसो उपराष्ट्रपति निवासमा भारतीय उपराष्ट्रपति एम. वेंकैया नायडूसँग ओलीको भेटवार्ता भयो । साँझ राष्ट्रपति भवनमा भारतीय गृहमन्त्री राजनाथ सिंहले पनि उनीसँग शिष्टाचार भेट गरेका थिए ।
तेस्रो दिन : चैत २५ गते
भ्रमणको अन्तिम दिन ओली बिहान १०ः४५ बजे नयाँ दिल्लीबाट उत्तराखण्डको पन्तनगरका लागि प्रस्थान गरेका थिए । त्यहाँ पुगेपछि उनले गोविन्द वल्लभ पन्त कृषि तथा प्रविधि विश्वविद्यालय, प्रजनक बीउ उत्पादन केन्द्र र एकीकृत कृषि प्रणाली परियोजनाको स्थलगत अवलोकन गरेका थिए ।
सोही क्रममा विश्वविद्यालयको प्रशासनिक भवनस्थित गान्धी हलमा आयोजित विशेष दीक्षान्त समारोहमा ओलीलाई ‘डक्टर अफ साइन्स’ को मानार्थ उपाधि प्रदान गरिएको थियो ।
कार्यक्रम सकेर अपराह्न पन्तनगरबाट नयाँ दिल्ली फर्किएका ओली साँझ ६ बजे काठमाडौँका लागि स्वदेश प्रस्थान गरेका थिए ।
विगतका भ्रमण र बालेनको यात्राबीचको मुख्य अन्तर
विगतका तीन प्रधानमन्त्रीका भारत भ्रमणलाई हेर्दा राजनीतिक भेटघाट, द्विपक्षीय वार्ता, विभिन्न सम्झौता, धार्मिक स्थलको भ्रमण, शैक्षिक तथा व्यावसायिक क्षेत्रको अवलोकन र नेपाली समुदायसँगको अन्तरक्रिया प्रमुख कार्यक्रमका रूपमा समेटिएका थिए ।
ओलीको भ्रमण तीन दिन, देउवाको तीन दिन र प्रचण्डको चार दिनसम्म चलेको थियो । तर प्रधानमन्त्री बालेन शाहको भारत भ्रमण भने दुई दिनमै सम्पन्न हुने कार्यतालिका छ ।
यसरी भ्रमणको अवधि र सार्वजनिक भएको कार्यक्रमलाई आधार मान्दा बालेनको भारत यात्रा अघिल्ला प्रधानमन्त्रीहरूको भ्रमणभन्दा फरक देखिन्छ । विशेषगरी भारतीय प्रधानमन्त्रीसँगको करिब आधा घण्टाको एक्लाएक्लै भेटवार्ता यस भ्रमणको प्रमुख कूटनीतिक कार्यक्रमका रूपमा रहनेछ ।
यद्यपि, भ्रमणको वास्तविक महत्त्व अवधि वा कार्यक्रमको संख्याले मात्र निर्धारण गर्दैन । नेपाल–भारत सम्बन्धमा हुने छलफल, समझदारी र त्यसबाट प्राप्त हुने उपलब्धिले नै यस भ्रमणको प्रभावकारिता तय गर्नेछ ।



प्रतिक्रिया